Μεταρρυθμίσεις για την οικογένεια, το παιδί, την κοινωνία και άλλες διατάξεις
Νόμος 3719/2008
Σύνοψη
Νόμος 3719/2008 (ΦΕΚ Α' 241/2008) — Μεταρρυθμίσεις για την οικογένεια, το παιδί, την κοινωνία και άλλες διατάξεις. Πρόκειται για πράξη omnibus που θεσπίζει το πλαίσιο των συμφώνων συμβίωσης ενήλικων ετερόφυλων προσώπων, καθορίζει τις προϋποθέσεις σύναψής τους, τη λύση ή ακύρωσή τους και τις περιουσιακές και διατροφικές υποχρεώσεις. Εισάγει ρυθμίσεις για γονική μέριμνα τέκνων, πατρότητα, κληρονομικά δικαιώματα επιζώντος συμβίου, επωνύμων τέκνων και συζύγων, τροποποιεί διατάξεις του ΑΚ (άρθρα 1439, 1515, 1552, 1553, 1565, 1589), ορίζει δικαιοδοσία για υιοθεσίες, ρυθμίζει τις αρμοδιότητες κοινωνικών υπηρεσιών και εισάγει ποινικές διατάξεις περί επιβαρυντικής περίστασης μίσους. Τροποποιεί επίσης τον Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών (άρθρα 51, 80) και ορίζει την έναρξη ισχύος του νόμου.
Σκοπός
Θεσπίζει το νομικό πλαίσιο για τα σύμφωνα συμβίωσης ενήλικων ετερόφυλων προσώπων, καθορίζοντας τις προϋποθέσεις σύναψης, τη λύση ή ακύρωση, τις περιουσιακές και διατροφικές υποχρεώσεις, καθώς και ρυθμίσεις για γονική μέριμνα τέκνων, πατρότητα, κληρονομικά δικαιώματα επιζώντος συμβίου, επωνύμων τέκνων και συζύγων. Εισάγει τροποποιήσεις στο Αστικό Κώδικα (άρθρα 1439, 1515, 1552, 1553, 1565, 1589), ορίζει δικαιοδοσία για υιοθεσίες, ρυθμίζει αρμοδιότητες κοινωνικών υπηρεσιών και εισάγει ποινικές διατάξεις περί επιβαρυντικής περίστασης μίσους. Τροποποιεί τον Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών (άρθρα 51, 80) και ορίζει την έναρξη ισχύος του νόμου.
Κύριες αλλαγές
Τα σύμφωνα συμβίωσης ενήλικων ετερόφυλων προσώπων καταρτίζονται αυτοπροσώπως με συμβολαιογραφικό έγγραφο και ισχύουν από την κατάθεση αντιγράφου στον ληξίαρχο του τόπου κατοικίας.
Απαιτείται πλήρης δικαιοπρακτική ικανότητα· απαγορεύεται η σύναψη αν υπάρχει γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης των ενδιαφερομένων, μεταξύ συγγενών εξ αίματος (ευθεία γραμμή απεριορίστως και εκ πλαγίου μέχρι τέταρτο βαθμό) και μεταξύ υιοθέτησαντος και υιοθετηθέντος· η παράβαση συνεπάγεται ακυρότητα.
Η ακύρωση μπορεί να επικαλεσθεί εκτός των συμβληθέντων και όποιος προβάλλει έννομο συμφέρον οικογενειακής ή περιουσιακής φύσης· ο εισαγγελέας μπορεί να ζητήσει αυτεπαγγέλτως αναγνώριση αν το σύμφωνο αντίκειται στη δημόσια τάξη.
Το σύμφωνο συμβίωσης λύνεται με συμφωνία των συμβληθέντων, μονομερή δήλωση ή αυτοδικαίως (συνάπτεται γάμος μεταξύ τους ή με τρίτο)· ισχύει από την κατάθεση στον ληξίαρχο.
Το σύμφωνο συμβίωσης δεν μεταβάλλει το επώνυμο των συμβληθέντων· με συναίνεση του άλλου, κάθε μέρος μπορεί να χρησιμοποιεί ή να προσθέτει το επώνυμο του άλλου στις κοινωνικές σχέσεις.
Οι περιουσιακές σχέσεις ρυθμίζονται με σύμφωνο ή μεταγενέστερο συμβολαιογραφικό έγγραφο· η αξίωση δεν γεννάται στους κληρονόμους, δεν εκχωρείται ούτε κληρονομείται από αυτούς, στρέφεται όμως κατά των κληρονόμων του υποχρέου· παραγράφεται σε δύο έτη μετά τη λύση.
Θέσπιση υποχρέωσης διατροφής σε σύμφωνο συμβίωσης ή μεταγενέστερο συμβολαιογραφικό έγγραφο· μόνο αν το ένα μέρος δεν μπορεί να εξασφαλίσει τη διατροφή του από εισόδημα ή περιουσία· η υποχρέωση αυτή δεν βαρύνει τους κληρονόμους.
Τεκμήριο πατρότητας για τέκνα γεννηθέντα κατά τη διάρκεια συμφώνου συμβίωσης ή εντός τριακοσίων (300) ημερών από τη λύση ή την αναγνώριση της ακυρότητάς του· ανατρέπεται με αμετάκλητη δικαστική απόφαση.
Επώνυμο τέκνων γεννηθέντων κατά τη διάρκεια συμφώνου συμβίωσης ή εντός τριακοσίων (300) ημερών από τη λύση· κοινή και αμετάκλητη δήλωση γονέων πριν τη γέννηση του πρώτου τέκνου· το επιλεγθέν επώνυμο είναι κοινό για όλα τα τέκνα, υποχρεωτικά το επώνυμο ενός γονέα ή συνδυασμός των επωνύμων τους (όχι περισσότερα από δύο)· σε περίπτωση παραλείψεως δήλωσης, το τέκνο αποκτά σύνθετο επώνυμο.
Γονική μέριμνα ασκείται από κοινού και στους δύο γονείς· ισχύει για τέκνα γεννηθέντα κατά τη διάρκεια συμφώνου συμβίωσης ή μέσα σε τριακόσιες ημέρες από τη λύση ή την αναγνώριση της ακυρότητάς του.
Κληρονομικό δικαίωμα εξ αδιαθέτου: έκτο της κληρονομίας (αν συντρέχει με κληρονόμους πρώτης τάξης), τρίτο (με άλλες τάξεις), ολόκληρη η κληρονομία (αν δεν υπάρχει συγγενής)· δικαίωμα νόμιμης μοίρας: ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας.
Αναστολή παραγραφής μεταξύ συζύγων κατά τη διάρκεια γάμου (έστω και αν ύστερα ακυρωθεί)· μεταξύ προσώπων που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, όσο αυτό ισχύει.
Τροποποιεί την τρίτη παράγραφο του άρθρου 1439 ΑΚ σχετικά με τον ισχυρό κλονισμό· η διάσταση συνεχώς από δύο τουλάχιστον χρόνια τεκμαίρεται αμάχητα και το διαζύγιο μπορεί να ζητηθεί έστω και αν ο λόγος αφορά στο πρόσωπο του ενάγοντος.
Τροποποιεί το άρθρο 1515 ΑΚ σχετικά με τα τέκνα χωρίς γάμο των γονέων τους· η γονική μέριμνα ανήκει στη μητέρα του ανηλίκου τέκνου που γεννήθηκε και παραμένει χωρίς γάμο των γονέων του· ο πατέρας αποκτά γονική μέριμνα μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Αντικατάσταση του άρθρου 1552 ΑΚ περί δικαστικής αναπλήρωσης της συναίνεσης γονέων για υιοθεσία· πέντε περιπτώσεις: α) άγνωστοι γονείς ή έκθετο τέκνο, β) στερηθείς γονική μέριμνα/συνταγματική συμπαράσταση, γ) άγνωστη διαμονή γονέων, δ) προστατευόμενο τέκνο από κοινωνική οργάνωση με καταχρηστική άρνηση συναίνεσης, ε) υιοθεσία μετά από 1 έτος φροντίδας.
Αντικατάσταση του άρθρου 1553 ΑΚ περί ακρόασης πλησιέστερων συγγενών στις περιπτώσεις β΄ έως ε΄ της πρώτης παραγράφου και στη δεύτερη παράγραφο προηγούμενου άρθρου.
Αντικατάσταση του άρθρου 1565 ΑΚ περί προσθήκης ή απάλειψης ονόματος θετού τέκνου· δικαστήριο μπορεί να επιτρέψει την απάλειψη του προηγούμενου ονόματος, εφόσον τούτο επιβάλλεται από το συμφέρον του τέκνου.
Αντικατάσταση του άρθρου 1589 ΑΚ περί ποιοι τελούν υπό επιτροπεία· ο ανήλικος τελεί υπό επιτροπεία όταν κανένας γονέας δεν έχει ή δεν μπορεί να ασκήσει τη γονική μέριμνα.
Προσθήκη δεύτερου και τρίτου εδαφίου στην παράγραφο 1 του άρθρου 800 ΚΠολΔ περί δικαιοδοσίας ελληνικών δικαστηρίων για υιοθεσίες όταν ο υιοθέτων ή ο υιοθετούμενος είναι ελληνικής ιθαγένειας, ακόμη και αν δεν έχουν συνήθη διαμονή στην Ελλάδα.
Αντικατάσταση της παραγράφου 2 του άρθρου 7 του ν. 2447/1996 περί υποχρέωσης φυσικών γονέων ή επιτρόπων να ανακοινώσουν την πρόθεση υιοθεσίας στην αρμόδια κοινωνική υπηρεσία εντός ενός μηνός από την παράδοση του παιδιού.
Οριοθέτηση αρμοδιοτήτων Διευθύνσεων Κοινωνικής Πρόνοιας για Νομαρχία Αττικής, Ανατολική και Δυτική Αττική, Πειραιά, Στερεάς Ελλάδος και Θεσσαλίας· αν η ξένη υπηρεσία δεν ανταποκριθεί για αποστολή στοιχείων, η έκθεση δεν αποστέλλεται.
Προσθήκη εδαφίου στην παράγραφο 3 του άρθρου 79 Ποινικού Κώδικα περί επιβαρυντικής περίστασης μίσους (εθνικό, φυλετικό, θρησκευτικό ή λόγω διαφορετικού γενετήσιου προσανατολισμού)· ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι (6) μηνών για μη συμμόρφωση σε προσωρινή διαταγή δικαστή/δικαστηρίου.
Κατάργηση της παραγράφου 12 του άρθρου 80 Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών· αντικατάσταση του δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 6 του άρθρου 51 ίδιου Κώδικα περί απόσπασης για νομοπαρασκευαστικά έργα και εκπαίδευση, διάρκειας ενός έτους, παρατείνεται διαδοχικά μέχρι πενταετίας.
Οι αναπληρωτές των τακτικών μελών του Συμβουλίου εκλέγονται ως ισάριθμοι υποψήφιοι, κατά σειρά ψήφων· για τον διαγωνισμό εισαγωγής σπουδαστών στην Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών (έτος 2008) εφαρμόζονται τα όρια ηλικίας και οι ξένες γλώσσες του ν. 2236/1994.
Αντικατάσταση του δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 1 του άρθρου 8 π.δ. 18/1989 περί απαιτούμενης παρουσίας είκοσι πέντε (25) μελών με αποφασιστική ψήφο· προσθήκη δύο αναπληρωματικών μελών με δικαίωμα ψήφου και ενός πάρεδρου στη σύνθεση.
Εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 1565 ΑΚ (όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρο 18) και στις υιοθεσίες που τελέσθηκαν πριν την έναρξη ισχύος, εφόσον η σχετική αίτηση προς το δικαστήριο υποβληθεί εντός έτους.
Προσθήκη τρίτης παραγράφου στο άρθρο 1388 ΑΚ περί δικαιώματος συζύγων να προσθέτουν το επώνυμο του άλλου στο δικό τους με συμφωνία· η προσθήκη ισχύει μέχρι ανάκληση· με διαζύγιο η δήλωση θεωρείται ανακληθείσα αυτόματα.
Η ισχύς του νόμου αρχίζει από τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, με εξαιρέσεις όπου οι επί μέρους διατάξεις ορίζουν διαφορετικά.
Σχέσεις με άλλα νομοθετήματα (αυτόματη εξαγωγή):
- Αντικαθιστά το ν. 2447/1996, άρθρο 7 παρ. 2 (άρθρο 21).
- Αντικαθιστά το π.δ. 226/1999, άρθρο 1 παρ. 2 (άρθρο 22).
- Αντικαθιστά το π.δ. 226/1999, άρθρο 4 παρ. 2 (άρθρο 22).
- Τροποποιεί το π.δ. 283/1985 (άρθρο 23).
- Εξουσιοδοτεί ρύθμιση με προεδρικό διάταγμα (άρθρο 24).
- Αναφέρεται στο ν. 1756/1988 (άρθρο 24).
- Καταργεί το ν. 3514/2006, άρθρο 1 (άρθρο 24).
- Αναφέρεται στο ν. 2236/1994 (άρθρο 25).
- Αναφέρεται στο ν. 3689/2008 (άρθρο 25).
- Αναφέρεται στο ν. 3689/2008, άρθρο 52 (άρθρο 25).
- Τροποποιεί το π.δ. 18/1989, άρθρο 8 παρ. 1 (άρθρο 26).
- Αντικαθιστά το π.δ. 18/1989, άρθρο 8 παρ. 1 (άρθρο 26).
Ποιους αφορά
Δύο ενήλικα πρόσωπα ετερόφυλα που επιθυμούν να οργανώσουν τη συμβίωσή τους· συγγενείς εξ αίματος (ευθεία γραμμή απεριορίστως, εκ πλαγίου μέχρι τέταρτο βαθμό) και συγγενείς εξ αγχιστείας· τρίτοι με έννομο συμφέρον οικογενειακής ή περιουσιακής φύσης· εισαγγελείς· σύζυγοι σε διάσταση συνεχώς από δύο τουλάχιστον χρόνια· γονείς ανηλίκων τέκνων χωρίς γάμο, μητέρα και πατέρας· δικαστήρια· κοινωνικές οργανώσεις· θετοί γονείς· ποινικός κώδικας (δικαστήρια, εισαγγελείς)· υπουργός Δικαιοσύνης· δικαστικοί λειτουργοί· μέλη Συμβουλίου και αναπληρωματικά/παράδερα μέλη κατά τη διάσκεψη· υποψήφιοι σπουδαστές Εθνικής Σχολής Δικαστικών Λειτουργών· κυβέρνηση, Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Το Civix δεν παρέχει νομική συμβουλή. Οι περιλήψεις μπορεί να περιέχουν σφάλματα. Επαληθεύετε πάντα το επίσημο κείμενο.