Κύρωση της Σύμβασης για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και τα μέτρα προστασίας των παιδιών
Νόμος 4020/2011
Σύνοψη
Νόμος 4020/2011 (ΦΕΚ Α' 217/2011) — Κύρωση της Σύμβασης για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και τα μέτρα προστασίας των παιδιών (υπογραφείσα στη Χάγη στις 19 Οκτωβρίου 1996), με άλλες διατάξεις.
Σκοπός
Πρωτεύουσα πράξη: κύρωση της Σύμβασης της Χάγης του 1996. Δευτερεύουσες διατάξεις: ορισμός Κεντρικής Αρχής (Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων), ορισμός Γραμματειών Δικαστηρίων ως Αρχών, καθορισμός επιφυλάξεων, ρυθμίσεις για την έναρξη ισχύος και τις διατυπωτικές προϋποθέσεις. Αφορά Κράτη Μέλη της Συνδιασκέψεως Χάγης του Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου.
Κύριες αλλαγές
Κύρωση της Σύμβασης της Χάγης του 1996 για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και τα μέτρα προστασίας των παιδιών.
Ορισμός του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ως Κεντρικής Αρχής (άρθρο 29 της Σύμβασης) και ορισμός των Γραμματειών Δικαστηρίων που έχουν λάβει τα σχετικά μέτρα προστασίας ως Αρχών (άρθρο 40 παρ. 3).
Διατύπωση επιφυλάξεων: (α) διεθνής δικαιοδοσία για μέτρα προστασίας ακίνητης περιουσίας, (β) μη αναγνώριση γονικής ευθύνης ή μέτρου ασυμβίβαστου με μέτρο των δικών Αρχών, συμπεριλαμβανομένων ασφαλιστικών μέτρων, (γ) εκούσια δικαιοδοσία για ακίνητη περιουσία παιδιού.
Εξαίρεση από το πεδίο εφαρμογής: καθίδρυση και αμφισβήτηση σχέσεως γονέως-τέκνου, υιοθεσία (αποφάσεις, προπαρασκευαστικά μέτρα, ακύρωση, ανάκληση), επώνυμο/όνομα παιδιού, χειραφέτηση, υποχρεώσεις διατροφής, trusts και κληρονομική διαδοχή, κοινωνική ασφάλιση, δημόσια μέτρα γενικού χαρακτήρος σε ζητήματα εκπαιδεύσεως και υγείας, μέτρα ως αποτέλεσμα ποινικών αδικημάτων τέκνων, αποφάσεις για δικαίωμα ασύλου και μεταναστεύσεως.
Θέσπιση διεθνούς δικαιοδοσίας υπέρ των Αρχών του Κράτους όπου το παιδί είχε συνήθη διαμονή αμέσως πριν τη μετακίνηση ή κατακράτηση, με διάρκεια τουλάχιστον 1 έτος από την στιγμή που ο έχων επιμέλεια έλαβε γνώση της θέσης του παιδιού.
Εξαίρεση: η Αρχή με διεθνή δικαιοδοσία μπορεί να ζητήσει από άλλη Αρχή Συμβαλλόμενου Κράτους να αποδεχθεί τη δικαιοδοσία για μέτρα προστασίας του παιδιού, ή εναλλακτικά να αναβάλει την κρίση και να καλέσει τα μέρη να υποβάλουν αίτημα ενώπιον Αρχής άλλου Κράτους.
Οι Αρχές του άρθρου 8(2) μπορούν να ζητήσουν άδεια από την αρμόδια Αρχή της συνήθους διαμονής για άσκηση διεθνούς δικαιοδοσίας για προστατευτικά μέτρα, ή εναλλακτικά να καλέσουν τα μέρη να υποβάλουν αίτημα ενώπιον Αρχών Κράτους συνήθους διαμονής.
Θέσπιση διεθνούς δικαιοδοσίας για λήψη μέτρων προστασίας προσώπου ή περιουσίας παιδιού, με προϋποθέσεις: (α) ένας γονέας διαμένει συνήθως στο Κράτος και έχει γονική ευθύνη, (β) αποδοχή δικαιοδοσίας από γονείς και κάθε άλλο πρόσωπο με γονική ευθύνη.
Θέσπιση διεθνούς δικαιοδοσίας σε επείγουσα περίπτωση για παιδιά ή περιουσιακά στοιχεία εντός εδάφους Κράτους, με παύση ισχύος από τη στιγμή που οι αρμόδιες κατά τα άρθρα 5 έως 10 Αρχές έλαβαν απαιτούμενα μέτρα.
Θέσπιση διεθνούς δικαιοδοσίας για λήψη μέτρων προστασίας προσωρινού χαρακτήρα και περιορισμένης εδαφικής ισχύος, με προϋπόθεση τα μέτρα να μην αντίκεινται σε ήδη ληφθέντα μέτρα κατά τα άρθρα 5 έως 10.
Αρχές με διεθνή δικαιοδοσία (άρθρα 5-10) οφείλουν να απέχουν από άσκηση της δικαιοδοσίας τους αν άλλα συμβαλλόμενα κράτη έχουν ήδη ζητήσει μέτρα προστασίας του προσώπου ή περιουσίας του παιδιού που βρίσκονται ακόμη υπό εξέταση.
Μέτρα που ελήφθησαν κατ' εφαρμογή των άρθρων 5 έως 10 παραμένουν σε ισχύ σύμφωνα με τους όρους τους, ακόμη και αν μεταβολή των συνθηκών εξαλείψει τη βάση πάνω στην οποία είχε θεμελιωθεί η διεθνής δικαιοδοσία.
Κατά την άσκηση της διεθνούς δικαιοδοσίας τους σύμφωνα με το Κεφάλαιο II, οι Αρχές των Συμβαλλομένων Κρατών εφαρμόζουν το δικό τους δίκαιο, με εξαίρεση την εφαρμογή ή λήψη υπ' όψη του δικαίου άλλου κράτους με στενό σύνδεσμο.
Η απονομή ή παύση της γονικής ευθύνης χωρίς παρέμβαση δικαστικής ή διοικητικής αρχής διέπεται από το δίκαιο του κράτους της συνήθους διαμονής του παιδιού, με διατήρηση μετά τη μεταφορά σε άλλο κράτος.
Η άσκηση της γονικής ευθύνης διέπεται από το δίκαιο του κράτους της συνήθους διαμονής του παιδιού, με μεταβολή στο δίκαιο του νέου κράτους διαμονής.
Η γονική ευθύνη που προβλέπεται στο άρθρο 16 μπορεί να αφαιρεθεί ή να τροποποιηθούν οι όροι ασκήσεώς της με μέτρα κατ' εφαρμογή της παρούσας σύμβασης.
Η ισχύς σύμβασης μεταξύ τρίτου και προσώπου που θα είχε ιδιότητα νόμιμου αντιπροσώπου του παιδιού δεν αμφισβητείται, ούτε γεννά ευθύνη για τον τρίτο, με εξαίρεση αν ο τρίτος γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι η γονική ευθύνη διέπεται από διαφορετικό δίκαιο.
Οι διατάξεις του κεφαλαίου εφαρμόζονται ακόμη και αν το δίκαιο που ορίζεται ως εφαρμοστέο είναι δίκαιο μη Συμβαλλόμενου Κράτους.
Τα μέτρα που λαμβάνονται από Αρχή ενός Συμβαλλόμενου Κράτους αναγνωρίζονται αυτοδικαίως στα άλλα Συμβαλλόμενα Κράτη, με αποκλεισμό σε έξι περιπτώσεις (δικαιοδοσία χωρίς βάση κεφαλαίου II, ακρόαση παιδιού/προσώπου γονικής ευθύνης εκτός κατεπείγοντος, δημόσια τάξη με υπέρτερο συμφέρον παιδιού, ασυμβίβαστο με μεταγενέστερο μέτρο, μη τήρηση διαδικασίας άρθρου 33).
Κάθε ενδιαφερόμενο πρόσωπο μπορεί να ζητήσει από τις αρμόδιες Αρχές ενός Συμβαλλομένου Κράτους την αναγνώριση ή μη μέτρου ληφθέντος σε άλλο Συμβαλλόμενο Κράτος, με διαδικασία που διέπεται από το δίκαιο του Κράτους στο οποίο ζητείται η αναγνώριση.
Η Αρχή του Κράτους στο οποίο ζητείται η αναγνώριση δεσμεύεται από τις διαπιστώσεις των πραγματικών περιστατικών στις οποίες θεμελιώθηκε η διεθνής δικαιοδοσία.
Τα μέτρα που ελήφθησαν σε άλλο Συμβαλλόμενο Κράτος κηρύσσονται εκτελεστά ή καταχωρίζονται προς εκτέλεση ύστερα από αίτηση κάθε ενδιαφερομένου μέρους, με απλή και ταχεία διαδικασία.
Απαγόρευση αναθεώρησης επί της ουσίας των ληφθέντων μέτρων από την Αρχή του Κράτους εκτελέσεως.
Τα ληφθέντα σε ένα Συμβαλλόμενο Κράτος μέτρα εκτελούνται στο τελευταίο ως να είχαν ληφθεί από τις Αρχές του, με λήψη υπ' όψης του υπερτέρου συμφέροντος του παιδιού.
Κάθε Συμβαλλόμενο Κράτος ορίζει μία Κεντρική Αρχή επιφορτισμένη με τα καθήκοντα της Σύμβασης, με δυνατότητα ορισμού περισσότερων από μία για ομοσπονδιακά ή πολυνομικά Κράτη.
Θέσπιση υποχρέωσης συνεργασίας μεταξύ Κεντρικών Αρχών και προώθηση συνεργασίας αρμόδιων Αρχών κρατών για την επίτευξη των στόχων της Σύμβασης, με υποχρέωση παροχής πληροφοριών για τη νομοθεσία και τις διαθέσιμες υπηρεσίες προστασίας παιδιών.
Θέσπιση υποχρέωσης Κεντρικής Αρχής συμβαλλόμενου κράτους να διευκολύνει επικοινωνία και συνδρομή, φιλικό διακανονισμό μέσω διαμεσολάβησης για προστασία προσώπου ή περιουσίας παιδιού, και βοήθεια στον εντοπισμό παιδιών που φέρονται να βρίσκονται στο έδαφος του κράτους.
Δυνατότητα παροχής έκθεσης σχετικά με την κατάσταση του παιδιού κατόπιν αιτιολογημένης αίτησης Κεντρικής ή άλλης αρμόδιας Αρχής, και ζήτηση από την αρμόδια Αρχή κράτους της να εξετάσει την ανάγκη λήψης μέτρων για προστασία προσώπου ή περιουσίας παιδιού.
Διαβούλευση προηγουμένως μεταξύ Αρχών όταν πρόκειται για τοποθέτηση παιδιού σε ανάδοχη οικογένεια/ίδρυμα ή ανάληψη επιμέλειας (kafala) σε άλλο Συμβαλλόμενο Κράτος, με προσφορά έκθεσης σχετικά με το παιδί και τους λόγους της προτεινόμενης τοποθέτησης.
Δυνατότητα αρμόδιων Αρχών με διεθνή δικαιοδοσία να ζητούν πληροφορίες από άλλες Αρχές Συμβαλλομένων Κρατών για προστασία παιδιού, μέσω Κεντρικής Αρχής (προαιρετική δήλωση κράτους).
Δυνατότητα αρμόδιων Αρχών να ζητούν συνδρομή για εφαρμογή μέτρων προστασίας, ιδιαίτερα για αποτελεσματική άσκηση δικαιώματος επισκέψεως, με συλλογή πληροφοριών/αποδείξεων από Αρχή Κράτους όπου το παιδί δεν έχει συνήθη διαμονή.
Υποχρέωση ενημέρωσης: οι αρμόδιες Αρχές του Συμβαλλόμενου Κράτους όπου ελήφθησαν ή εξετάζονται μέτρα προστασίας παιδιού πρέπει να ενημερώνουν τις Αρχές άλλου Κράτους για τον κίνδυνο και τα ληφθέντα/υπό εξέταση μέτρα.
Απαγόρευση διαβίβασης πληροφοριών: μία Αρχή δεν δύναται να ζητήσει ή να διαβιβάσει πληροφορίες κατ' εφαρμογή του Κεφαλαίου, εάν πιστεύει ότι με αυτόν τον τρόπο θα έθετε σε κίνδυνο το πρόσωπο ή την περιουσία του παιδιού.
Δυνατότητα συνάψεως συμφωνιών: κάθε Συμβαλλόμενο Κράτος δύναται να συνάψει με ένα ή περισσότερα άλλα Συμβαλλόμενα Κράτη συμφωνίες για διευκόλυνση εφαρμογής του παρόντος Κεφαλαίου.
Θέσπιση πιστοποιητικού που αποδεικνύει την ιδιότητα και τις εξουσίες του έχοντος γονική ευθύνη ή προσώπου επιφορτισμένου με την προστασία παιδιού.
Περιορισμός χρήσης προσωπικών δεδομένων μόνο για τους σκοπούς συλλογής ή διαβίβασης, και υπόχρεωση διασφάλισης απορρήτου πληροφοριών από τις Αρχές στις οποίες διαβιβάζονται.
Απαλλαγή των εγγράφων από επικύρωση ή κάθε άλλη ανάλογη διατύπωση όταν διαβιβάζονται ή χορηγούνται κατά εφαρμογή της Συμβάσεως.
Δυνατότητα κάθε Συμβαλλόμενου Κράτους να ορίζει τις Αρχές στις οποίες απευθύνονται αιτήματα βάσει άρθρων δ, 9 και 33.
Γνωστοποίηση καθορισμού Αρχών (άρθρα 29 και 44) στο Μόνιμο Γραφείο της Συνδιασκέψεως της Χάγης του Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου, με δήλωση βάσει άρθρου 34 παράγραφος 2 προς τον Θεματοφύλακα.
Ένα Συμβαλλόμενο Κράτος με διαφορετικά δικαιϊκά συστήματα ή κανόνες δικαίου για ζητήματα προστασίας παιδιού και περιουσίας δεν υποχρεούται να εφαρμόζει τους κανόνες της Σύμβασης στις συγκρούσεις μεταξύ μόνον αυτών των διαφορετικών συστημάτων.
Σε Κράτος με δύο ή περισσότερα δικαστικά συστήματα που ισχύουν σε διαφορετικές εδαφικές ενότητες, κάθε αναφορά στη συνήθη διαμονή νοείται ως αναφορά σε μία εδαφική ενότητα.
Για προσδιορισμό του εφαρμόσιμου δικαίου σε Κράτος με δύο ή περισσότερες εδαφικές ενότητες: αν υφίστανται κανόνες που προσδιορίζουν την εδαφική ενότητα, ισχύει το δίκαιο αυτής· ελλείψει τέτοιων κανόνων, εφαρμόζεται το δίκαιο της εδαφικής ενότητας.
Προσδιορισμός του εφαρμόσιμου δικαίου όταν ένα κράτος περιλαμβάνει δύο ή περισσότερα νομικά συστήματα, με προτεραιότητα στους κανόνες που ορίζουν το εφαρμοστέο δίκαιο.
Η παρούσα Σύμβαση δεν θίγει τη Σύμβαση της 25 Οκτωβρίου 1980 για τα Αστικά Θέματα της Διεθνούς Απαγωγής Παιδιών, με δυνατότητα επίκλησης διατάξεων για επιστροφή παιδιού ή οργάνωση δικαιώματος επισκέψεως.
Η παρούσα Σύμβαση αντικαθιστά τη Σύμβαση της για τη δικαιοδοσία των Αρχών και το εφαρμοστέο δίκαιο σε θέματα προστασίας ανηλίκων, καθώς και τη Σύμβαση του 1902 για τη ρύθμιση της κηδεμονίας ανηλίκων.
Η Σύμβαση δεν επηρεάζει διεθνή συμβατικά κείμενα στα οποία τα Μέρη είναι ήδη συμβαλλόμενα κράτη, με δυνατότητα συνάψεως συμφωνιών μεταξύ ενός ή περισσοτέρων Συμβαλλομένων Κρατών.
Η Σύμβαση εφαρμόζεται μόνο για μέτρα που λαμβάνονται μετά την έναρξη ισχύος της στο εκάστοτε Κράτος, με εφαρμογή στην αναγνώριση και εκτέλεση μέτρων.
Αλληλογραφία προς την Κεντρική Αρχή γίνεται στην πρωτότυπη γλώσσα και συνοδεύεται από μετάφραση, ή εναλλακτικά στη γαλλική ή αγγλική γλώσσα.
Δικαίωμα επιφυλαχής για διεθνή δικαιοσύνη των αρχών του κράτους για μέτρα προστασίας περιουσιακών στοιχείων παιδιού, με δυνατότητα περιορισμού σε συγκεκριμένες κατηγορίες.
Ο Γενικός Γραμματέας της Συνδιασκέψεως της Χάγης συγκαλεί περιοδικά Ειδική Επιτροπή για εξέταση πρακτικής λειτουργίας της Συμβάσεως.
Η Σύμβαση είναι ανοικτή για υπογραφή από Κράτη Μέλη της Συνδιασκέψεως Χάγης κατά τη Δεκάτη ογδόη Σύνοδό της, με κύρωση, αποδοχή ή έγκριση και κατάθεση εγγράφων στο Υπουργείο Εξωτερικών των Κάτω Χωρών.
Προσχώρηση άλλων Κρατών στη Σύμβαση μετά την έναρξη ισχύος, με κατάθεση του εγγράφου προσχωρήσεως στο Θεματοφύλακα και προθεσμία έξι μηνών για διατύπωση αντιρρήσεων.
Εφαρμογή της Σύμβασης σε εδαφικές ενότητες με διαφορετικά δικαστικά συστήματα, με δυνατότητα δήλωσης κατά την υπογραφή, επικύρωση, αποδοχή, έγκριση ή προσχώρηση.
Διατύπωση επιφυλάξεων (άρθρα 54 παρ. 2 και 55) κατά την επικύρωση, αποδοχή, έγκριση ή προσχώρηση, με δυνατότητα ανάκλησης οποτεδήποτε.
Η Σύμβαση αρχίζει να ισχύει την πρώτη ημέρα του μήνα που ακολουθεί την εκπνοή περιόδου τριών μηνών μετά την κατάθεση του τρίτου εγγράφου επικυρώσεως.
Δύναται καταγγελία με γραπτή γνωστοποίηση προς τον Θεματοφύλακα, παράγοντας αποτελέσματα την πρώτη ημέρα του μήνα μετά την εκπνοή περιόδου δώδεκα μηνών.
Ο Θεματοφύλακας γνωστοποιεί στα Κράτη-Μέλη της Συνδιασκέψεως της Χάγης και προσχωρούντα κράτη υπογραφές, επικυρώσεις, προσχωρήσεις, ημερομηνία έναρσης ισχύος, δηλώσεις, συμφωνίες, επιφυλάξεις και καταγγελίες.
Ποιους αφορά
Ελληνικές αρχές (Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων· Γραμματείες Δικαστηρίων), γονείς/επίτροποι/νόμιμοι αντιπρόσωποι, παιδιά από τη στιγμή της γέννησής τους έως τα 18 έτη, συμβαλλόμενα κράτη.
Το Civix δεν παρέχει νομική συμβουλή. Οι περιλήψεις μπορεί να περιέχουν σφάλματα. Επαληθεύετε πάντα το επίσημο κείμενο.